NeuroNowinki, 21–27.09.2026
Więcej diagnoz, paracetamol w ciąży i ADHD u rodziców
To dłuższa wersja NeuroNowinek, cotygodniowego przeglądu, który publikuję na Instagramie. Tutaj jest miejsce na szczegóły: kto prowadził badania, na jakiej grupie, co wyszło i czego te wyniki jeszcze nie mówią.
Krótszą wersję tego wydania znajdziesz na Instagramie: @gabinet.gawed.
Czy więcej diagnoz oznacza więcej Autyzmu i ADHD?
We wrześniu w JAMA Psychiatry ukazało się badanie zespołu z Uniwersytetu w Aarhus (Dania) i instytutu ISGlobal w Barcelonie, z pierwszym autorem Magnusem Eliasem Tarpem. Badacze sięgnęli do duńskich rejestrów obejmujących ponad 2,1 mln dzieci i nastolatków. Wybrali 71 317 osób, u których Autyzm lub ADHD rozpoznano w latach 2012–2022, i do każdej dobrali dziesięć osób bez diagnozy, łącznie ponad 713 tys. Takie porównanie osób z diagnozą z podobnymi osobami bez niej nazywa się badaniem kliniczno-kontrolnym.
O badaniu
Czasopismo
JAMA Psychiatry, wrzesień 2026
Kto badał
Uniwersytet w Aarhus (Dania) i ISGlobal w Barcelonie
Kogo badano
71 317 osób z diagnozą Autyzmu lub ADHD i ponad 713 tys. osób bez diagnozy
Rodzaj badania
kliniczno-kontrolne, na danych z duńskich rejestrów
Sprawdzano 19 cech znanych jeszcze przed diagnozą, między innymi wcześniactwo, niską masę urodzeniową, wykształcenie i dochód rodziców oraz zaburzenia psychiczne u rodziców. Dzieci z diagnozą nadal częściej miały te cechy, ale różnice z roku na rok malały. W latach 2012–2013 niska masa urodzeniowa wiązała się z szansą na diagnozę wyższą o 54%, a w latach 2020–2022 już tylko o 17%. To tak zwane ilorazy szans (1,54 i 1,17), czyli miara siły związku między daną cechą a diagnozą. Podobnie malały różnice dotyczące wcześniactwa i sytuacji materialnej rodziny. W przypadku dochodu zmiana była wyraźna w ADHD, a w Autyzmie niewielka.
Niska masa urodzeniowa a szansa na diagnozę
O ile wyższa była szansa na diagnozę Autyzmu lub ADHD u dzieci z niską masą urodzeniową
Lata 2012–2013
+54%
Lata 2020–2022
+17%
Ilorazy szans 1,54 i 1,17. Różnice malały z roku na rok.
To badanie obserwacyjne: opisuje zmianę, ale nie wyjaśnia jej przyczyn. Autorzy wymieniają możliwe powody, takie jak większa świadomość, lepsze rozpoznawanie trudności przez lekarzy i szkoły, łatwiejszy dostęp do diagnozy czy zmiana progu, od którego trudności uznaje się za na tyle duże, by postawić diagnozę. Nie da się ustalić, ile ważył każdy z nich. Dane pochodzą z Danii, więc trzeba sprawdzić, czy w innych krajach jest podobnie. Niezależni eksperci zwrócili też uwagę, że w badaniu nie mierzono nasilenia objawów.
Co to oznacza?
Więcej diagnoz może przynajmniej częściowo wynikać z tego, że coraz lepiej zauważamy Autyzm i ADHD, także u dzieci bez „typowych” czynników ryzyka, które kiedyś mogłyby zostać przeoczone. Jak podkreśla Oleguer Plana-Ripoll, który kierował badaniem, wyniki nie pokazują, że diagnozy są stawiane na wyrost ani że trudności stały się łagodniejsze.
Paracetamol w ciąży: co pokazują najlepsze dane
23 września w Developmental Medicine & Child Neurology ukazał się przegląd zespołu z Uniwersytetu w Santiago de Compostela w Hiszpanii (pierwsza autorka Hoda Tayebi Hillali). To przegląd parasolowy, czyli zestawienie wcześniejszych metaanaliz. Metaanaliza to z kolei opracowanie, które łączy wyniki wielu pojedynczych badań w jeden wspólny wynik. Autorzy włączyli 7 metaanaliz, które łącznie obejmowały ponad 3 mln uczestników.
O badaniu
Czasopismo
Developmental Medicine & Child Neurology, 23 września 2026
Kto badał
Uniwersytet w Santiago de Compostela (Hiszpania)
Kogo badano
7 metaanaliz, łącznie ponad 3 mln uczestników
Rodzaj badania
przegląd parasolowy, czyli zestawienie metaanaliz
Gdy brano pod uwagę wszystkie dane, widać było niewielki związek: u dzieci mam, które przyjmowały w ciąży paracetamol, ryzyko Autyzmu było wyższe o około 17%, a ADHD o około 29%. Gdy jednak analizę ograniczono do metaanaliz i badań wyższej jakości, związek prawie zniknął. Według autorów wynikał on najpewniej ze słabości wcześniejszych badań, takich jak niedokładne dane o tym, ile i kiedy przyjmowano lek, czy czynniki, których nie uwzględniono. Ewentualne ryzyko może też wiązać się raczej z samą chorobą lub gorączką, z powodu których sięga się po lek.
Wszystkie dane
O ile wyższe było ryzyko u dzieci mam, które przyjmowały paracetamol w ciąży
Autyzm
ok. +17%
ADHD
ok. +29%
Tylko badania wyższej jakości
Związek prawie znika
Według autorów wcześniejszy wynik brał się najpewniej ze słabości badań, na przykład z niedokładnych danych o tym, ile i kiedy przyjmowano lek.
Przegląd opiera się na badaniach obserwacyjnych, w których porównuje się grupy, a nie przydziela leku losowo, więc jego wnioski zależą od jakości zebranych prac. Ważne jest jednak to, że im lepsze badanie, tym słabszy związek. Autorzy uważają, że paracetamol pozostaje właściwym lekiem pierwszego wyboru w ciąży, gdy jest wskazany, a obecne dane nie uzasadniają zmiany zaleceń. Przypominają też, że nieleczona gorączka czy ból u przyszłej mamy same niosą ryzyko.
Co to oznacza?
Dla wielu mam to ulga. Jeśli w ciąży brałaś paracetamol, bo był potrzebny, nie ma podstaw, by obwiniać się za diagnozę dziecka. Ten przegląd nie potwierdza, że paracetamol powoduje Autyzm lub ADHD. O każdym leku w ciąży najlepiej rozmawiać z lekarzem prowadzącym.
Gdy ADHD ma i dziecko, i rodzic
W sierpniu w Journal of Child Psychology and Psychiatry opisano amerykańskie badanie TPAC, prowadzone przez zespoły z University of Maryland i University of Washington (pierwsza autorka Andrea Chronis-Tuscano). Wzięło w nim udział 120 rodzin, w których ADHD miał zarówno rodzic, jak i dziecko w wieku od 3 do 8 lat (średnio około 6 lat). Dzieci nie przyjmowały wcześniej leków stymulujących.
O badaniu
Czasopismo
Journal of Child Psychology and Psychiatry, sierpień 2026
Kto badał
University of Maryland i University of Washington (USA)
Kogo badano
120 rodzin, w których ADHD ma rodzic i dziecko w wieku 3–8 lat
Rodzaj badania
badanie z losowym podziałem na dwie grupy (TPAC)
Rodziny losowo podzielono na dwie grupy. Wszyscy rodzice przeszli online trening umiejętności rodzicielskich, czyli program, w którym uczą się między innymi chwalić i nagradzać pożądane zachowania dziecka oraz łagodzić napięcia we wzajemnych relacjach. Trening uzupełniono o sposoby radzenia sobie z własnym ADHD, na przykład z organizacją. W jednej z grup rodzice najpierw rozpoczęli pod opieką lekarza leczenie swojego ADHD lekiem stymulującym. Dzieci w żadnej grupie nie dostawały leków.
Specjaliści, którzy nie wiedzieli, do której grupy należy rodzina, oceniali ogólne nasilenie trudności dziecka na siedmiostopniowej skali. Po 36 tygodniach średni wynik spadł z 4,52 do 3,67 w grupie, w której rodzice leczyli własne ADHD, i z 4,31 do 3,96 w grupie samego treningu. Poprawa była w obu grupach, ale w pierwszej szybsza i większa, a rodzice częściej chwalili dziecko i rzadziej byli niekonsekwentni. Różnice były jednak umiarkowane. Uczestniczyły głównie rodziny zamożne i dobrze wykształcone, tylko z rodzicami gotowymi przyjmować leki, a grupa była o połowę mniejsza, niż planowano.
Nasilenie trudności dziecka na początku i po 36 tygodniach
Ocena specjalistów na skali od 1 do 7. Niższy wynik oznacza mniejsze trudności.
Na początku
Po 36 tygodniach
Rodzic leczy własne ADHD i przechodzi trening
4,52
3,67
Sam trening rodzicielski
4,31
3,96
1
2
3
4
5
6
7
Co to oznacza?
ADHD często występuje u kilku osób w tej samej rodzinie. Rodzicowi z ADHD może być trudniej o stałe zasady i konsekwencję, a to one pomagają dziecku. Zadbanie o własne ADHD nie jest więc egoizmem, tylko realnym wsparciem dla dziecka. Diagnoza ADHD jest możliwa także w dorosłości, a o leczeniu farmakologicznym decyduje lekarz psychiatra.
MEN: pomoc w szkole według potrzeb ucznia
26 września portal Rynek Zdrowia opisał odpowiedź Ministerstwa Edukacji Narodowej z 7 września na pytania posła Dariusza Piontkowskiego o wsparcie uczniów z ADHD. Ministerstwo nie planuje osobnego mechanizmu finansowania tylko dla tych uczniów i podkreśla, że wsparcie ma wynikać z indywidualnych potrzeb ucznia i jego funkcjonowania w szkole, a nie tylko z diagnozy. Wskazuje na pieniądze dla wszystkich uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi: około 27 mld zł w 2026 roku wobec około 21,5 mld zł rok wcześniej. Z tych danych nie wynika jednak, ile trafia do uczniów z ADHD.
ok. 27 mld zł
na uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w 2026 roku
ok. 21,5 mld zł
na ten sam cel rok wcześniej
Rodzice krytykują tę odpowiedź. Według ich szacunków, przytoczonych w artykule, szkoła otrzymuje około 8 tys. zł miesięcznie na ucznia z orzeczeniem w spektrum Autyzmu i około 40 zł na ucznia z ADHD. To wyliczenia rodziców, a nie dane ministerstwa. Rodzice chcieliby, by uczniowie z ADHD mieli dostęp między innymi do nauczyciela współorganizującego kształcenie i zajęć rewalidacyjnych.
Szacunki rodziców: ile szkoła dostaje miesięcznie na ucznia
Uczeń z orzeczeniem w spektrum Autyzmu
ok. 8 000 zł
Uczeń z ADHD
ok. 40 zł
To wyliczenia rodziców przytoczone w artykule, a nie dane ministerstwa.
W lipcowej odpowiedzi na inną interpelację w tej sprawie (nr 17770) MEN przypomina, że pomoc psychologiczno-pedagogiczna może wynikać z rozpoznania dokonanego przez nauczyciela, rodzica lub inne osoby wskazane w przepisach, a także z badań w poradni. To między innymi zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze, zajęcia rozwijające kompetencje emocjonalno-społeczne oraz porady i konsultacje, także dla rodziców. Pomoc jest bezpłatna, a organizuje ją dyrektor szkoły. Według ministerstwa więcej specjalistów w szkołach ma ułatwić dostęp do wsparcia „bez potrzeby uzyskiwania dodatkowych dokumentów wydawanych przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne”.
Co to oznacza?
Osobnych pieniędzy dla uczniów z ADHD na razie nie będzie, ale na pomoc psychologiczno-pedagogiczną nie trzeba czekać. Warto od razu porozmawiać z wychowawcą, pedagogiem lub psychologiem szkolnym i opisać konkretne sytuacje, w których dziecko ma trudności. Opinia z poradni może pomóc lepiej dopasować wsparcie, ale nie jest warunkiem jego rozpoczęcia.
Co to oznacza w praktyce?
1
Więcej diagnoz może w dużej mierze wynikać z lepszego rozpoznawania, a nie z mody. Dziś diagnozę dostają także dzieci, które kiedyś mogłyby zostać przeoczone. Jeśli od dawna coś niepokoi Cię u dziecka albo u siebie, warto to sprawdzić, bo diagnozę można postawić w każdym wieku.
2
Diagnoza dziecka nie jest winą rodzica. Najlepsze dostępne dane nie potwierdzają, że paracetamol przyjmowany w ciąży powoduje Autyzm czy ADHD. Troska o własne zdrowie psychiczne, także o swoje ADHD, pomaga całej rodzinie.
3
Nie czekaj na orzeczenie. Porozmawiaj z wychowawcą i pedagogiem o tym, co sprawia dziecku trudność, i zapytaj o pomoc psychologiczno-pedagogiczną. Szkoła może pomóc już teraz.
Adam Gniot, psycholog, magister psychologii (Uniwersytet Opolski). Diagnozuję Autyzm i ADHD u dzieci od 4. roku życia, młodzieży i dorosłych. Co tydzień przygotowuję NeuroNowinki. Opublikowano: 27 września 2026. Więcej o mnie
Źródła
Tarp i in., Changes in Characteristics Associated With ADHD and ASD Diagnoses Over Time, JAMA Psychiatry, 2026
ScienceDaily (ISGlobal): ADHD and autism diagnoses have surged. A massive study may help explain why
Science Media Centre: Expert reaction to study of changes in characteristics associated with ADHD and autism spectrum disorder diagnoses over time
EurekAlert (Wiley): Does paracetamol/acetaminophen use in pregnancy increase the risk of neurodevelopmental disorders in children?
CIDRAP: Tylenol during pregnancy not linked to autism, ADHD, major review finds
Forbes: No Convincing Link Found Between Tylenol In Pregnancy And Autism, Major Review Says
Psychiatric News Alert: Treating Parental ADHD Can Help Children With ADHD
NEI, This Month in Psychopharmacology: omówienie badania TPAC (Chronis-Tuscano i in., 2026)
University of Washington: Treating Parents and Children with ADHD (TPAC)
Rynek Zdrowia: Dzieci z ADHD w szkole bez „wyodrębnionego” wsparcia. Jest odpowiedź z resortu edukacji
Odpowiedź MEN na interpelację nr 17770 w sprawie wsparcia uczniów z ADHD (9.07.2026)
Masz pytania o Autyzm lub ADHD?
Jeśli coś niepokoi Cię u dziecka albo u siebie, możesz umówić się na konsultację wstępną w Gabinecie Gawęd w Opolu. Spokojnie omówimy, co się dzieje, i zastanowimy się, jaki może być kolejny krok.